Tanker levhasındaki 20 tehlike kodu, taşınan maddenin boğucu ya da oksitleyici özellikli, alev almaz bir gaz olduğunu gösterir. Ancak oksijen için bu sınıflandırma yanıltıcı olabilir; zira oksijen kendisi yanmaz fakat yanmayı şiddetle destekler. UN 1073, Birleşmiş Milletler sisteminde soğutulmuş sıvı hâldeki oksijenin (LOX - Liquid Oxygen) tanımlayıcı kodudur. Kriyojenik sıcaklıklarda (-183°C'nin altında) sıvı hâlde muhafaza edilen bu madde, özel yalıtımlı tankerlerde taşınır.

Hangi Araçlarda ve Sektörlerde Kullanılır?

20-1073 levhası, kriyojenik oksijen tankerleri olarak bilinen özel araçlarda kullanılır. Bu araçların hizmet verdiği başlıca sektörler şunlardır:

• Hastaneler ve tıbbi oksijen dağıtım merkezleri
• Çelik ve demir üretim tesisleri (Bessemer ve BOF süreçleri)
• Uzay ve havacılık sektörü (roket yakıtı oksitleyicisi)
• Kaynak ve kesme uygulamaları (endüstriyel gaz distribütörleri)
• Kimyasal oksidasyon prosesleri
• Atık su arıtma tesisleri

20-1073 Levhasının Özellikleri

UN 1073 soğutulmuş sıvı oksijen tanker levhası, ADR'nin Sınıf 2 gereklilikleri doğrultusunda üretilir. Standart turuncu zemin üzerinde tehlike kodu üstte, UN numarası altta yer alacak biçimde düzenlenir. Kriyojenik tankerlerde levhalar çoğunlukla paslanmaz çelik tank gövdesine yakın mesafede montajlanır. Söz konusu araçlarda ek olarak oksitleyici madde tehlike etiketi (Sınıf 2.2, oksitleyici sembolü) de araç gövdesine yapıştırılır.

Taşıma Kuralları ve Yasal Zorunluluklar

Soğutulmuş sıvı oksijen, ADR kapsamında hem kriyojenik hem de oksitleyici madde olarak çifte tehlike niteliği taşır. Taşıma araçlarının kriyojenik tanklar için özel termal yalıtım sistemlerine, basınç tahliye düzeneklerine ve buharlaşan gaz için tahliye borularına sahip olması zorunludur. Sürücüler, hem kriyojenik maddeler hem de oksitleyici gazlar konusunda özel eğitim almış olmalıdır. ADR 2023 düzenlemeleri ve Türk mevzuatı çerçevesinde taşıma belgesi, güvenlik veri formu ve acil durum prosedürleri araçta bulundurulmalıdır.

Maddenin Tehlike Özellikleri

Sıvı oksijen son derece soğuk (-183°C) olduğundan doğrudan temas deri ve göz dokusunda ciddi kriyojenik yanıklara neden olabilir. Buharlaştığında hacmi yaklaşık 860 kat artar; bu durum kapalı alanlarda çok hızlı oksijen zenginleşmesine yol açar. Yüksek oksijen konsantrasyonlarında normalde yanmayan materyaller dahi kolaylıkla tutuşabilir; yağlı giysiler ve organik maddeler alevli reaksiyon riski taşır. Sıvı oksijenle temas eden asfalт ve hidrokarbonlu yüzeyler darbe duyarlılığı kazanarak patlama tehlikesi oluşturabilir. Bu nedenle LOX taşıma alanlarında organik madde ve yağ kullanımından kaçınılmalıdır.